सरकारी कामकाजया भाषा ऐन कार्यान्वयन अवस्था, चुनौती व भावी योजना विषयय् छन्हुया अन्तक्र्रिया क्रिस्टल पार्टी भेन्यू बिजुली बजारय् जुल । नेवाः देय् दबू मू आयोजक जुयाः बागमती प्रदेश सरकारया संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालय व नेपाल तामाङ घेदुङ सह आयोजक कथं अन्तक्र्रियात्मक ज्याझ्वः जूगु खः । स्थानीय पालिकाया प्रतिनिधितय्त बागमती प्रदेश सरकारं लागू याःगु भाषा ऐन कार्यान्वयनया अवस्था बोध याकेगु ताःतुना प्यक्वःगुखुसि थुगु ज्याझ्वः वंगु अनलाथ्व अष्टमि जेठ १० गते आइतवाः जूगु खः । थ्वयां न्ह्यः थज्याःगु अन्तक्र्रियात्मक गोष्ठी छसिकथं चितवन, दोलखा व रामेछाप जिल्लाय् जुइधुंकूगु दु । मकवानपुर जिल्लाय् नं याकनं थुगु अन्तक्र्रियात्मक ज्याझ्वः जुइत्यंगु दु ।
सुथय् ८ बजे सहभागीतय्गु उपस्थिति याकेगु नापं ८ः३० बजे ज्याझ्वः सुरु यायेगु कथं ग्वसाखलकं तयारी यानाच्वंगु खःसां थीथी कारणं पाय्छि क्वछिना तःगु ई स्वयां घौछि लिपा पाय्छि ९ः३० ताः इलय् जक ज्याझ्वः न्ह्यात । नेवाः देय् दबूया महासचिव श्रीकृष्ण महर्जन दबुलिइ थहाँ वनाः उद्घोषण सुरु याःगु इलय् ९ः३० जुइधुंकूगु खः । स्थानीय तहलय् स्थानीय सरकारं यायेगु कानुन कथंया ज्या नापं नेपालभाषा व तामाङ भाषाया कार्यान्वयन पक्षया भावी लँपूया बारे जनप्रतिनिधितलिसें सहलह ब्याकेमाःगु कारणं थुगु अन्तक्र्रिया ज्याझ्वः यायेगु देय् दबूपाखें ग्वसाः जूगु खँ ब्याके धुंकाः महासचिव श्रीकृष्ण महर्जनं अन्तक्र्रिया ज्याझ्वःया मूल ब्यवस्थापक कथं नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेशया नायः नविन थेच्वमिजुयात लसकुस यायेत इनाप यानादिल ।
लसकुस न्वचु तयेगु झ्वलय् नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेशया नायः नविन थेच्वमिं तःदँ न्ह्यःनिसेंया आन्दोलनं प्राप्त भाषिक अधिकारयात २०८१ बैशाख २४ गते सरकारं लागू जूगु घोषणा याये धुंकाः स्थानीय तह तक भाषा प्रयोग याये दःसा जकं पूवनिगु तायेकाः थुगु गोष्ठी यायेत्यनागु जानकारी बियादिल । वयां लिपा ज्याझ्वःया सभाध्यक्ष नेवाः देय् दबूया नायः रश्मिला प्रजापतियात उगु ज्याझ्वःया औचित्यया बारे ध्वाथुइकुसें थज्याःगु ज्याझ्वःया आवश्यकता बारे बोध याकेत पोडियम त्वताबिउगु खः । नायः रश्मिला प्रजापतिं चितवन, दोलखा, रामेछाप धुंकाः प्यक्वःगुखुसि थ्व ज्याझ्वः येँ यानाच्वनागु कनादिसें आः याकनं हे हेटौडा मकवानपुरय् नं थ्व ज्याझ्वः यायेगु ग्वसा जुयाच्वंगु जानकारी बियादिल ।
स्थानीय निकायपाखें हे भाषा ऐन कार्यान्वयन यायेमाःगु जुयाः नं थ्व ऐन कथं स्वनिगःया थीथी निकायय् नेपालभाषा ब्वंकेत थुगु ज्याझ्वलय् फुक्कं धइथें पालिकायापिं मेयर उपमेयरतय्त पौ बियाः औपचारिक रुपं हे ब्वनागु जानकारी बियादीगु खः । तर उगु ज्याझ्वलय् येँ, यल व ख्वपया जिम्मेवार मेयर, उपमेयरतय् सहभागीत मजुल । अथे खःसां पनौती नगरपालिकाया उपमेयर गीता बञ्जारा, पाँचखाल नगरपालिकाया उपमेयर सूर्यमाया दनुवार, काभ्रेया बेथानचोन गाउँपालिकाया उपाध्यक्ष तारा राना, कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकाया उपमेयर रुपमती भण्डारी, व कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका वडा नं. ९ या वडा सदस्य भगवती पाण्डेपिसं धाःसा उगु अन्तक्र्रियात्मक गोष्ठीइ थः थःगु दमदार भाषण यानावंगु खः ।
अन्तक्र्रिया ज्याझ्वःया न्हापांगु चरणय् नीतिगत सत्र सुरु यानादिसें नेवाः देय् दबूया वरिष्ठ न्वकु सत्यनारायण डंगोलं प्रदेस सरकारी ज्याखँया भाषा ऐन बारे जानकारी बियादीगु खः । लिबाये धुंकूगु ई जुयानं १० मिनेट ई कयाः न्ववानादीम्ह वक्ता सत्यनारायण डंगोलं २० मिनेट ई वंकाः देसय् लोकतान्त्रिक संविधान २०७२ लागू जुइधुंकाः भाषिक अधिकार बियेगु खँ देय्या संविधानय् मौलिक अधिकार कथं उल्लेख जुइ धुंकूगुलिं बागमती प्रदेशं भाषा आयोगया सिफारिसया आधारय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात सरकारी ज्याखँया भाषा लागू यायेगु घोषणा यानाः कार्यान्वयनय् हःगु जानकारी बियादिल । प्रदेश दुने आपालं मनूतय्सं ल्हाइगु छगू वा छगू स्वयां अप्वः भाषायात सरकारी ज्याखँया भाषा कथं लागू याये फइगु प्रावधान कथं बागमती प्रदेशं नेपालभाषा व तामाङ भाषायात नं खस् नेपाली भाषा सरह ज्याखँया भाषा कथं लागू याःगु वय्कलं कनादिल ।
२०८० साल कार्तिक २३ गते बागमती प्रदेश सभां सर्वसम्मतं नेपालभाषा व तामाङ भाषायात प्रदेश सरकारया ज्याखँया भाषा कथं अनुमोदन याःगु खः । सदनं पारित याःगु खुला लिपा उगु विधेयक परिपक्व जुयाः लागू जुइगु प्रावधान कथं २०८१ साल बैशाख २४ गते १८० न्हु लिपा तःजिगु समारोह यानाः बसन्तपुरय् उगु भाषा ऐन लागू जूगु घोषणा जूगु खः । थुकियात न्हापांगु भाषा दिवस कथं हनेज्या जूगु खः । थगुने हेटौडाय् निक्वःगु भाषा दिवस २०८२ साल बैशाख २४ गते हनेज्या जूगु खः । थुगुसी स्वक्वःगु खुसि भाषा दिवस वंगु बैशाख २४ गते ख्वपय् बागमती प्रदेश सरकारया ग्वसालय् तःजिक हनेज्या जूगु खः । वरिष्ठ न्वकु सत्यनारायण डंगोलं न्ह्यब्वयादीगु जानकारीइ देवनागरी लिपि लिसें नेवाःतय् नेपाल लिपि व तामाङ जातिया तामाङ लिपियात नं प्राथमिकताय् तयेगु खँ ऐनय् उल्लेख जुयाच्वंगु स्पष्ट याःगु खः ।
नेपाल तामाङ घेदुङया सह अध्यक्ष सरोज मोहन लामां १०ः३० बजे जुइवं ऐन कार्यान्वयनय् तामाङ जातिया अनुभूतिया विषयय् स्लाइड मार्फत जानकारी बियादिल । वय्कलं ऐनय् उल्लेख जुयाच्वंगु विज्ञ समुह दयेकेगु व प्रतिष्ठान दयेकाः लागू यायेगु खँ आः तकं जुइमफुनिगु कनादिसें थुकियात याकनं लागू यायेमाःगु व कर्मचारीतय्त नं तालिम व उत्प्रेरणा जागे यायेगु ज्याझ्वःत तयेमाःगु माग यानादिल । भाषा तनीगु धइगु संस्कृति तनिगु खः, संस्कृति तनीगु धइगु अमूल्य ज्ञान तनीगु जूगुलिं भाषा न्हापां संरक्षण यायेमाःगु ध्वाथुइकादीगु खः । नापं सुं ब्यक्तिलिसें वं थुइगु भाषां ल्हात धाःसा थुइगु, तर वं ल्हाइगु भाषां कने फत धाःसा वयागु दिमागय् तकं थ्यंके फइगु ब्यवहारिक खँ नं ध्वाथुइकादीगु खः । महात्मा गन्धीं धयादीगु कथं मातृभाषा ल्हायेगु धइगु थः मांया दुरु त्वनेथें तागत दइगु खः । तर अंग्रेजी भाषा ल्हायेगु धइगु पाउडर दुरु त्वनेथें साइगु तर तागत मदइगु दुरु त्वने थें खः धकाः नं वय्कलं स्लाइड मार्फत् सहभागीतय्त कनादिल ।
संयुक्त राष्ट्र संघं सन् २०२२ निसें सन् २०३२ तकया झिदँयात अन्तर्राष्ट्रिय भाषा दिवस कथं हनातःगु दु । थ्वहे झ्वलय् नेपालय् नं भाषा ऐन लागू यायेत भाषा आयोगपाखें थीथी कथं सिफारिस जूगु इलय् जूगु थ्व गोष्ठीया नीतिगत सत्रय् नेवाः देय् दबूया न्वकु उमेश स्थापितं प्रदेश सरकारी कामकाजया भाषा ऐन कार्यान्वयनया अवस्था बारे ध्वाथुइकादीगु खः । संविधानया दफा १४ पाखें स्थानीय तहपाखें नं प्रदेश सरकारं पारित याःगु भाषा ऐनयात थःपिनि ऐन दयेका लागू याये फइगु प्रावधान दुथ्यागु कनादिसें उपाध्यक्ष उमेश स्थापितं संविधानया धारा ६ पाखें फुक्कं भाषा राष्ट्र भाषा कायम जुइधुंकूगु व संविधानय् मौलिक हक कथं भाषायात अधिकार सुनिश्चित याये धुंकूगु कारणं प्रदेश लिसें पालिकातय्सं थःगु हे भाषा ऐन दयेकाः उकियात लागू यायेगु लँपुइ अभियन्तातय्सं अभियान चले याना ग्वाहालि यायेमाःगु नं सुझाब बियादिल ।
निम्ह नेवाः अभियन्ता व छम्ह तामाङ भाषा अभियन्ताया अभिमत लिपा मू वक्ता कथं भाषा आयोगया माननीय दुजः डा. पुष्करराज भट्टया पाः वःगु खः । वय्कलं थःपिसं आः तक देय् न्यंकंया १२४ गू भाषा मध्ये साहित्य सहित लिखित इतिहास दुगु भाषा ल्हाइपिं मनूतय् बाहुल्यताया आधारय् छगू वा निगू भाषायात लागू याये फइगु कथं सिफारिस यानागु व लिपा लिपा न्हू न्हूगु भाषां नं उन्नति याना वने फत धाःसा उकथंया सुविधा काये फइगु कथं भाषा आयोगपाखें सरकारयात सिफारिस यायेगु जुइ धयादिल । विकासया लागिं समुदायपाखें नं नीति नियम दयेकेमाःगु व उकि प्रदेश व केन्द्रीय सरकारपाखें ग्वाहालि बिइमाःगु वय्कःया सुझाब दु । थ्व खँय् विवाद जुल धाःसा अन्तिम निर्णय यायेगु अधिकार भाषा आयोगयात जक दुगु न्ह्यथंसें माननीय डा. पुष्करराज भट्टं गण्डकी व मधेश प्रदेसय् नं भाषा नीति लागू जुइत्यंग्, कोशी प्रदेशसय् धाःसा भाषा आयोग नकतिनि निर्माणया प्रक्रियाय् दुगु कनादिल ।
अधीक मनूतय्सं भाषा ल्हाइपिं दुगु आधारय्, लेखन प्रबिधि विकास जूगु आधारय् व अभिलेख व वक्तात सघन दुगु नापं जनसंख्याया आधारय् थःपिसं भाषा सिफारिस यानाच्वनागु कनादिसें भाषा आयोगया माननीय दुजः डा. पुष्करराज भट्टं भाषा लागू यायेगु ज्या लिफिलिफि च्वन धाःसा जनमानसय् झन झन निराशा ब्वलनीगु जूगुलिं वर्तमान इलय् जनतायात याकनं फक्वः याकनं भाषा प्रति सचेत, संवेदनशील यानाः मातृभाषा प्रति मोह ब्वलंकेगु ज्याय् तदारुकता क्यनेत नं नेपालभाषा व तामाङ भाषाया अभियन्तातय्त इनाप यानादिल । अभिमुखीकरणया चरण मदिकं न्ह्याइगु, प्राथमिकताया क्षेत्र निर्धारण यायेगु व बागमती प्रदेशया भाषा ऐन कथं नमूना कयाः मेमेगु प्रदेश नापं पालिकातय्सं नं भाषा ऐन दयेकाः लागू याये फइगु डा. भट्टया सुझाब दु ।
नीतिगत सत्र लिपा अन्तक्र्रिया ज्याझ्वलय् स्थानीय तहया प्रमुख व पउप्रमुखतय्गु समीक्षात्मक न्वचूया पाः वःगु खः । न्हापां कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका ९ वडाया सदस्य भगवती पाण्डें जीवनय् भाषा महत्वपूर्ण जूगु कनादिसें वय्कलं न्हापां थःम्हेसियां बुइकाम्ह मचायात परिवारं थःगु भाषा हे स्यनेमाःगु खँय् बः बियादिल । अथेहे कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकाया उपमेयर रुपमती भण्डारीं भाषा अति आवश्यक चीज जूसां झन झन लोप जुयाच्वंगु कनादिसें अंग्रेजी मोहया कारणं झी थःगु मातृभाषा प्रतिया मोह त्याग याना वनागु खः धयादिल । अथेहे काभ्रेया बेथानचोक गाविसया उपाध्यक्ष मय्जु तारा राना तिमिल्सिनां ताः ईनिसेंया संघर्षया उपलब्धी कथं २०७२ या संविधानय् भाषा अधिकार चूलागु कनादिसें भाषा ज्ञान खः, म्हया नुगः थें खः धयादिल । पहिचान व अस्तित्व बचे यायेगु ज्या भाषां जक जुइ धयादिसें वय्कलं भाषा मन्त धाःसा सिपिं सरह जुइ धयादिल ।
पाँचखाल नगरपालिकाया उपप्रमुख सूर्यमाया दनुवारं थः सिमान्तकृत समुदायं वयाम्ह खःसां भाषा, संस्कार, संस्कृतिप्रति तसकं हे संवदेनशील जुयाः स्वयाच्वनाम्ह जूगुलिं नगरपालिकाय् बजेट विनियोजन याना बाजं, भाषा व संस्कृति उत्थानया ज्या यानाच्वनागु खःसां आधिकारिक रुपं थ्व भाषायात लागू यायेगु ज्याय् ताः मलानाच्वंगु दुःखया खँ कनादिल । उगु ज्या आयोगया ग्वाहालिं थःपिसं प्रयोगय् हयेगु निंतिं भरपुर ज्या यायेगु नं प्रतिवद्धता प्वंकादिल । भाषा, संस्कार व संस्कृति बचे यायेत न्हापां प्रयोगय् हयेमाःगु वय्कःया मत दु । याकनं हे थःपिसं कक्षा १ निसें ३ कक्षा तक भाषा विषयया पाठ्यक्रम निर्माण यानाः लागू यायेत स्वयाच्वनागु नं जानकारी बियादिल । पाठ्यक्रम छापे याःसां लागु मजुइगु अवस्था दुगुलिं भाषिक अभियन्तातय्सं जनमानसय् मातृभाषायात ऐन कथं लागू याकेत सामाजिकीकरण याना वनेमाःगु नं सुझाब बियादिल ।
प्यम्ह उपमेयरतय् समीक्षात्मक धारणा लिपा सहलह ज्याझ्वः जूगु खः । सिन्धुपाल्चोक, दोलखा, मध्यपुर थिमि व ख्वपया प्रतिनिधित छगू पुचलय्, येँया सहभागीत छगू पुचलय्, यलया प्रतिनिधित छगू पुचलय् व काभ्रे जिल्लाया प्रतिनिधित मेगु पुचलय् यानाः प्यंगू पुचः दयेकाः सहलह जूगु खः । सहलह लिपा पुचः नायःपिं नरेश नेवाः, कृष्णभक्त महर्जन, गणेशमान श्रेष्ठ व कृष्णधन कर्माचार्यपिसं थः थःगु पुचःया प्रतिवेदन सार न्ह्यब्वया ज्याझ्वः क्वचायेकूगु खः । समापन ज्याझ्वलय् नेवाः देय् दबूया संरक्षक पवित्र बज्राचार्यं जिल्ला जिल्लाया सक्रिय पासापिंत देय् दबुलिइ आवद्ध याना छ्यलेत आह्वान यानादिल । नेवाः देय् दबूया नायः रश्मिला प्रजापतिं भाषा अनुवादक व भाषा स्यनीपिं प्रशिक्षक ब्यवस्था यायेगु कुतः यायेगु बचन बियाः अन्तक्र्रिया ज्याझ्वः क्वचायेकूगु खः ।
-कृष्ण प्रजापति
